Gentle bee زنبور آرام

اما حکومت در اینجا نیرومند نیست ، زندگی افراد نیز تامین نیست ... ( مترلینگ . دنیای زنبور عسل )

مترلینگ برای کندو روحی متصور می شود که ارگان عشق است و نظم دهنده به بسیاری از امور اداری کشور کندو . در عین حال از تزلزل حکومت و نبودن امنیت اجتماعی نیز سخن می راند . هر چند که بسیاری از جنبه های زندگی ، رفتار ، ناهنجاری ها و مجهولات زنبوران عسل در زمانی که او می زیست کشف نشده بود اما حق با مترلینگ بود و هست . در اجتماع کندو مانند بسیاری از اجتماعات نا امنی ، آشوب طلبی ، اخلال گری و تهدید وجود دارد در صورتی که کنترل نشوند اجتماع کلنی به سوی نابودی پیش خواهد رفت .

((اما در شهر عسل عشقبازی زنبوران ماده حرام است برای اینکه به درجه کمال برسند این حق بزرگ را از آنها سلب کرده اند .مترلینگ))

با همین اصل شروع می کنیم : تحقیقات نشان می دهند که حتی در کلنی های قوی ملکه دار هستند زنبوران کارگری که آشوب گری می کنند . به طور میانگین حداقل یک درصد زنبوران کارگر در کلنی تخم گذاری می کنند .

حال به علل فیزیولوژی تخمدانها رشد می کنند و کارگر شروع به تخم گذاری می کند یا به علل تکاملی کارگران برای بدست آوردن سود ژنی بیشتر از طریق بکر زایی و تولید پسر که 100 % ژن مادر را می پراکنند . با این اوصاف این آشوب توسط عده ای دیگر کنترل می شود . . چه با توجیه فیزیولوژی که فرمون آرواره ای ملکه در کلنی پخش است و اجازه تفریخ به سایر تخم ها را نمی دهد و یا فرمونی که تخم بکر از خودش ترشح می کند ، توسط سایر کارگران آن تخم حذف می شود یا توجیه تکامای که سایر زنبوران پرستار برایشان صرفه ژنی ندارد که بخواهند پسر خواهر نا تنی خود را پرستاری کنند در نتیجه ان را از بین می برند . مهم این است که اخلال گر و خلل ایجاد شده کنترل می شود . حال با کنترل فیزیولوژیکی و یا با کنترل تکاملی که ناشی از نوعی بخل ورزی و عدم توجه به عده ای از خویشاوندان است . عده ای بر این باورند که زنبوران پلیس مسئول نظم بخشی به این نوع استراتژی های خودخواهانه هستند اما به نظر می رسد ایین سیاسی کندو عمومی متناسب با روند کلنی که بین تمام زنبوران عمومیت دارد و روش مناسبی در کنترل نا امنی های داخلی می باشند . یعنی پلیس های امنیتی داخلی که مسئولیت ایجاد آرامش در قلمرو اختصاصی خود را دارند . حال با روشی بورژوا یا حتی در داخل کندو و رفتاری بولشویک .

در اواخر سال زنبورداری همزمان با شروع فصول سرما کلنی تصفیه ای خونین و حذف سفیران ژن را در پی دارد . از لحاظ فیزیولوژی زنبوران نر در آن موقع قادر به جفت گیری نیستند چون فصل جفت گیری گذشته ، پس منابع اقتصادی کندو را تلف می کند . کلنی نیازی به آنها ندارد پس وجود آنها لزومی ندارد . از لحاظ تکاملی سفیران  ژن دیگر قادر نیستند منابع ژنی را بپراکنند پس سرمایه گذاری برای ادامه لزومی ندارد . راه حل اخراج محترمانه (بورژوا) یا تصفیه خونین (بولشویک) است . آئین سیاسی کندو  حتی در برابر ملکه نیز اعمال می شود . ملکه هدف و غایت یک کلنی نیست بلکه وسیله ای است برای رسیدن به هدف پس از قوانین کندو مجزا نیست و یا فوق قانون نیست .ملکه ای که پیر شده باشد ، دچار نا هنجاری های غیر عفونی است ، باکره ای که تعلل در جفت گیری می کند ، ملکه ای که بیماری دارد آئین سیاسی تبصره هایی را برای شان در نظر می گیرد .

ملکه پیر شده دچار بچه دهی می شود یا حذف می شود و ملکه جدید پرورش داده می شود هر دو برخورد بورژواست . باکره تعلل کننده با هجوم برخورد کارگرا برای تشویق و اصرار به انجام پرواز جفت گیری مواجه می شود . رفتاری بورژوا . در نا هنجاری های یا بیماری ها اغلب سعی می شود چنانچه روند رو به جلو کلنی مختل شود به صورت کامل بورژوازی با ملکه برخورد می شود .

اغلب رفتار با ملکه های خودی رفتاری است کاملاًبورژوازی . حال می توان کا ملاًاین گفته مترلینگ را نقد و نقض کرد که ((روح کندو در کجا قرار دارد ؟ اما می دانیم که روح کندو و مادر تنها ارگان عشق کندو است)).

مادر مولد کندو نه تنها فرا قانون نیست بلکه روح کندو نیز نیست و در هیچ جز از قوانین جمهوری کندو نمی توان نظری رادیکال نسبت به موقعیت استراتژیک وی داشت و تصورات پارانوئیدی از وی دور است !   

عسل نوعی ماده غذایی است . در ساخت کارگاه یا کارخانه بسته بندی عسل باید همان نکات فنی را که در ساخت کارخانه های بسته بندی مواد غذایی باید رعایت کنیم مورد توجه قرار می دهیم .

برای احداث محل بسته بندی عسل ابتدا ظرفیت تولید را تعریف و سپس مخازن و دستگاه های مورد نیاز را تهیه نمود . مقدار مساحت اراضی مورد نیاز برای ساخت بنا وابسته به قوانین و متغیر است . پس به طور قطع نموی توان در مورد مساحت بنا صحبت کرد . در اصطلاح مساحت زیر بنای کمتر از 250 متر را اصطلاحاً کارگاه می گویند .

قسمت های مختلف یک کارخانه بسته بندی عبارتند از :

انبار مواد اولیه – انبار مواد تولیدی – سالن تولید –سرویس های بهداشتی – رختکن – در صورت لزوم سلف سرویس – سرد خانه یا گرم خانه – آزمایشگاه – سایت اداری – کل فضای کارخانه .

انبار مواد اولیه به محلی اطلاق می شود که مواد مورد نیاز و اولیه که فرآوری و بسته بندی مو شوند در آن قرار گیرند . انبار معمولاً ظرفیت نگهداری 3 ماه ماده اولیه را باید داشته باشد . انبار مواد اولیه دارای 2 درب یکی به بیرون و برای تحویل مواد اولیه و درب دیگر که به داخل سالن تولید باز می شود .

انبار مواد تولیدی به محلی اطلاق می شود که مواد تولیدی و بسته بندی شده در آن ذخیره می شوند که معمولاً ظرفیت ذخیره یک ماه مواد تولیدی را داشته باشد . این انبار نیز 2 درب دارد . یکی به بیرون برای خروج مواد تولیدی و درب دیگر به سالن باز می شود و مواد تولیدی از سالن به این انبار وارد می شود .

سالن تولید به محلی اطلاق می شود که کلیه مراحل فرآوری و بسته بندی در آن صورت می پذیرد . این محل مساحتی بالغ بر تولید سالانه یعنی 275 روز محاسبه می شود .

ارتفاع کارخانه نمی بایست کمتر از 4 متر باشد عرض و طول قسمت های مختلف باید متناسب با نوع دستگاه ها ، ابعاد زمین ، محاسبات با توجه به میزان تولید تعیین گردد .

انبار ها طوری می بایست طراحی شوند که کارگر به تمام فضا و فسمت ها به راحتی دسترسی داشته باشد به عبارتی 20% فضای اضافه علاوه بر فضای اصلی محاسبه و جمع گردد .

فضای اداری و آزمایشگاهی مطابق با ارتفاع ساختمان مسکونی در نظر گرفته می شود و حدود 10 تا 2 % از کل بنای ساختمان را می گیرد . فضای اداری و آزمایشگاهی در نیم طبق های بالای انبار ها نیز می توان ساخت . آزمایشگاه حد اکثر 3 تا 4 % از کل فضای کارخانه را در بر می گیرد . به ازای هر 4 کارگر یک سرویس بهداشتی در نظر می گیرند . موتور خانه به طور متوسط 1. تا 2% از فضای کل کارخانه را شامل می گردد .

سلف سرویس و رختکن یک متر مربع برای هر کارگر در نظر گرفته می شود . حداقل ابعاد سالن تولید 150 متر مربع است .

60 % از کل بنا معمولاً زیر بنای صنعتی است . 15 % فضای سبز و مابقیفضای آزاد . درب ورود و خروج به سالن تولید نمی بایست به طور مستقیم به بیرون باز گردد . محل رفت و آمد سایت اداری ، رختکن و سلف از بیرون باشد و به سالن تولید راهی نداشته باشند . فضایی بین انبار مواد اولیه و سالن تولید در نظر می گیرند برای ذوب عسل کریستالیزه شده همچنین کاهش غلظت عسل . دستگاه ها نمی بایست بدون واسطه روی زمین قرار گیرند . (برای شستشو ) حداقل نیم متر بین دستگاه ها و دیواره ها فاصله وجود داشته باشد (برای شستشوی آسانتر)

گاهی باید سکوت کرد ... باید دید و شنید .

ملکه کلنی Balsam  طی حادثه ای می میرد  . بتدریج فقدان فرمون باز دارنده عدم حضور ملکه را به کلنی خبر می دهد . کلنی شرایط پرورش ملکه جدید را ندارد . برخی زنبوران هر قدر تلاش کردند تا از سایر کلنی ها تخم یا لارو کم سنی به عاریت بگیرند ، نتوانستند . کندوی یتیم به سوی نر زا شدن پیش می رود و مادهای عقیم (کارگران ) بکر زا می شوند . بکر زایان ناشیانه شروع به تخم گذاری می کنند . درون هر حجره 6 ضلعی بیشتر از یک تخم دیده می شود بر خلاف شرایط طبیعی . کلنی نسبت به سابق تشویش دارد . شاید نابودی را حس کرده است . تمامی تخم های بکر منجر به زنبور نر کوچک تری می شوند . که از قضا در جفت گیری بالقوه هم می باشند . کلنی زنبور عسل مانند برخی از اقوام خود ، بامبوس ها و واسپ ها ، ماده های عقیم تولید کننده پسر شده اند . با اتمام دوره پرورش و شفیرگی زنبوران کارگری سابق به تدریج جمعیت کاهش پیدا می کند و از بد حادثه قبل از اینکه به طور طبیعی نابود شود غارت می شود . غارت از سوی زنبوران سایر کلنی ها ، مورچه ها ، زنبوران خرمایی و واسپ ها . و سپس عدم .

چرا کلنی پس از ، از دست دادن ملکه و نبود شرایط پرورش ملکه جدید بکر زا و پرورش سفیران ژن (زنبوران نر ) را آغاز می کند ؟زنبوران می دانند که کلنی شان نابود خواهد شد پس چرا این نابود شدن را با پیوستن به سایر کلنی ها جبران نمی کنند ؟ چرا انها بکر زایی خواهرانشان و تولد خواهر زاده هایشان را به برده بودن ترجیح می دهند ؟

به نظر می رسد زنبوران در آخرین برهه برده بودن را انتخاب می کنند و تا حد امکان دست از پراکنش ژنوم خود بر نمی دارند . زنبوران کارگر تلاش می کنند تا قطعه ای از ژنوم خود را در بدن پسر خواهران خود حفظ کنند و بواسطه ایشان ژنوم شان را بپراکنند . حتی با در صد خویشاوندی پایین . در هر حال معقول است که پروراندن و پرستاری قسمتی از خون خود را به ذلت بردگی و پرستاری و جلو بردن اهداف سایر کلنی ها ترجیح می دهند .

 مگر نه اینکه برخی مواقع در دزدیدن تخم از سایر کلنی ها موفق می شوند و ملکه ای غیر خودی را به بلوغ می رسانند و حیات کلنی را نجات می دهند ؟ آیا پرورش خواهر زاده های خودشان به صرفه تر نیست ؟ آنها در نظر می گیرند که احتمال دارد این ملکه غریبه بتواند با برادر های آنها جفت بخورد و آنها بتوانند فرزندان برادر خویش را پرستاری کنند و در نتیجه ژن بگسترانند . البته زنبوران یتیم بف را به فنا حتی با ملکه ای برده ترجیح می دهند.

به نظر من بکر زایی زنبوران کارگر و گرایش آنها بدین کار جزء  آخرین صفاتی است که هنوز تکامل پیدا نکرده و این عمل بین زنبوران عسل و سایر اقوامشان ( بامبوس و واسپ ) مشترک است .

بیماری ها ( دیدی متفاوت)

بیماری ها وبخصوص آفات  در تمام حیات پراکنده و وجود دارند . چون جزئی از حیات اند . در حالت طبیعی ، در دنیای طبیعی موجودات بیماری ها کمتر مشاهده می شود . شاید به خاطر عدم دسترسی و مشاهده دائم و  شاید به خاطر سیکل طبیعی و مقاومت گونه ها و در یک کلام تکامل و انتخاب طبیعی باشد . انسان موجودات اهلی که به عنوان رتبه ای از هرم های زندگی و شکار می باشند را متمرکز می کند و شرایطی مطلوب را برای شکارچی فراهم می آورد . انسان بواسطه دارو نمی گذارد موجود ضعیف بمیرد و این خود باعث ایجاد نسلی ضعیف و مستعد به بیماری و وابسته به دارو می کند . انسان شرایطی را فراهم می آورد که انتقال عوامل بیماری زا بسیار سهل باشد و  منطقه ای مملو از غذا را برای شکارچیان و آفات فراهم می آورد .

چرا باعث ایجاد شرایط مساعد برای بروز بیماری ها باشیم که بخواهیم درمان کنیم ؟ بهتر این است که با رعایت اصول ابتدایی بهداشتی زمینه را برای رشد عوامل بیماری زا و هجوم آفات و شکارچیان را فراهم نمائیم .

-          در تمام بیماری های حاد یک پیشنهاد تعویض ملکه است .

-          پنبه ، آفتابگردان و کلزا به علت وجود عوامل ضد قارچی و رسیدن این عوامل به حد معینی در بدن زنبور باعث مرگ زنبوران می شود .

-          نیترات کشنده و مصموم کننده است . شربت یک به یک هراه با محرک عسل تا میزان کمی در کاهش جمعیت کلنی در مزارع کلزا و آفتابگردان و پنبه موثر است .

-          بارندگی  ، جذب آب توسط گرده ، جوانه زنی و افزایش حجم گرده ، یبوست و اسهال را به دنبال دارد ( در مناطق مرطوب )

-          فاکتور ژنتیکی نظافت بهداشتی در جمعیت های قوی محسوس تر است .

-          با توجه اینکه حشرات خونسرد اند کلنی نیاز به دمایی متعادل و تقریباً ثابت دارد . دما وابسته به جمعیت است . پس جمعیت عاملی مهم و به طور مستقیم بر روی سلامت و دمای کندو تاثیر گذار است .

-          مواد ضد عفونی کننده زمانی باید مورد استفاده قرار بگیرد که زنبور در کندو وجود نداشته باشد .

-          کات کبود 5 تا 10 % به صورت محلول اسپری می شود . به عنوان ضد عفونی کننده قوی . این محلول را درون ظروف فلزی آماده نمی کنند.

-           روش مطمئن برای ضد عفونی کردن استفاده همزمان از کات کبود و شعله است . شعله بلافاصله میکروب را می کشد اما کات کبود به دلیل باقی ماندن در دیواره باعث ضد عفونی در زمان حیات کلنی می شود . بخصوص در بیماری های قارچی

-          آجر درون کندو در مناطق مرطوب در زمستانگذرانی جاذب الرطوبه است .

-          شربت دهی می تواند عامل تحریک در شناسایی مناطق و منابع جدید قندی و گرده باشد .

-          معمولاً بیماری ها ی ملکه با تعویض ملکه حل می شود . درمان صرفه اقتصادی ندارد .

-          در یک زنبورستان صد کندویی چنانچه پنج کندو یعنی پنج درصد کلنی ها دچار لوک آمریکایی شوند اهمیت ندارد . در این حالت نمی توان اعلان بیماری کرد . لوک آمریکایی درمان ندارد . لوک اروپایی کشنده نیست .

-          پاییز زمان مصرف اسید فرمیک است . شبی دو لیوان شربت هم می دهیم تا تهویه و هوا جریان پیدا کند .

-          اسید فرمیک باید بین پنج تا هفت روز در کندو تبخیر شود . هر کندو سی تا پنجاه سی سی . سه مرتبه مداوم /

-          در بهار جمعیت کم است تخم گذاری زیاد ، اگر دما تغییر کند جمعیت خوشه می شود و تخم های اضافی سرما می خورند و میمیرند .

-          مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها باعث از بین رفتن ریز سلول های مفید دستگاه گوارش می شود .

-          مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها و سایر دارو ها ، باعث نفوذ و باقی مندن این مواد در موم و اثرات جانبی غیر مفید می شود .

-          پنی سیلین خوراکی ارزش درمانی ندارد . زمانی که پنی سیلین خوراکی زنبور را خوب می کند تاثیر ذارو نیست تاثیر شربت است .

-          در بیماری های ویروسی پیشنهاد می شود به زنبور شربت داده شود چون شکر آنزیم ریبو نوکلئاز دارد و ماده وراثتی ویروس آر ان آ را هضم می کند .

-          بیماری های قارچی مشترک بین انسان و زنبور است . زمان پاکسازی برای جلوگیری از بیماری های تنفسی و پوستی از ماسک و دستکش استفاده شود .

-          در موارد خیلی حاد شربت و دارو را روی زنبور اسپری می کنند .

-          در بیماری نوزما : کندو را عوض کنید ، ملکه را به کندوی جدید منتقل کنید ، باقی زنبوران را در بیرون زنبورستان بتکانید ( زنبوران سالم به کندو بر می گردند و نا سالم ها تلف خواهند شد ) ، شب اول شربت و دارو را برای درمان آغاز می کنیم .

-          جهت پیشگیری از نوزما در بهار و پایز دو وعده شربت به فاصله 5 تا 7 روز می دهیم .

-          یک بسته فوماژیلین را برای درمان 30 کندو و برای پیشگری 50 کندو استفاده می کنند .

-          مومی که بوی مواد شیمیایی می دهد کارگران رغبت کمتری به رسیدگی و پرستاری و غذا دهی به لارها بخصوص لاروهای ملکه ها دارند .

-          کلنیهای آلوده به نوزما که به زمستانگذرانی روند ، ملکه خود را خواهند کشت .

-          زنبوران سالم همیشه در موقع پرواز ترشحات خود را خالی می کنند .

-          عامل محدود کننده مورد استفاده از داروهای تبخیری درجه حرارت محیط است .

قله ها فتح کنید آنجا هیاهویی نیست

مهاجرت (بچه دهی ) گسترده ترین واکنش به افزایش تراکم است .

در کلنی های مورچه ها و موریانه ها بخصوص در فصل بهار به دنبال یک بارندگی و افزایش رطوبت ، جمعیت بالایی از ملکه های باکره و نرهای بالغ شروع به پرواز جفت گیری می کنند و زندگی مستقل شان را آغاز می کنند . اما زنبوران عسل ، یکی از 3 اجتماع مشهور حشرات افزایش تراکم جمعیتی خود را بدین گونه گسترده نمی کنند . جامعه مورچگان و موریانه ها پس از آن با فرتوت شدن ملکه شان کلنی ها با کاهش جمعیت روبه اضمحلال می روند . اما در پی تقسیم جامعه زنبوران عسل ، جامعه مادری نابود نخواهد شد . ملکه های مادری تمام داشته ها و حاصل زحمات خود را در بهترین شرایط رها می کنند تا دخترانشان زندگی جدید را آغاز کنند و خود پایه یک جامعه جدی را پی ریزی کنند . درست مانند پدری پولدار ، نه تنها زندگی خود را تامین بلکه فرزندانش و زندگی شان را تامین می کند .

به نظر می رسد شورش برای خود مختاری و تاسیس یک جمهوری فمنیست دیگر ( بچه دهی ) یکی از راههای اصلی در پراکنش ژنوم باشد .سود ژنی در مسئله مهاجرت به نفع ملکه است چون ملکه های دختری حدود نیمی از ژن مادری را حفظ و آنرا می پراکنند . اما ماده های عقیم (کارگران) دو دسته می شوند یک عده با ملکه مهاجر به لانه جدید نقل مکان می کنند و یک عده در خدمت ملکه باکره یعنی خواهر خود باقی خواهند ماند . ماده های خارج شده همان روال سود ژنی سابق به اضافه اشتراک ژنی که با ملکه باکره دارند نفع می برند (در توالد نسل ) .اما کارگران باقی مانده از همراهی با مادر خود صرف نظر می کنند . آنها این اطمینان را دارند که خواهرانشان ، ملکه مادر و کلنی مهاجر را پرستاری می کنند و خواهران متولد شده در کلنی مادری پس از مهاجرت سود ژنی لازم را برای آنها خواهند داشت

 اما کمک به ملکه جدید (خواهر ) در تولید زادگان یعنی خواهر زاده ها . البته که فرزندان خواهر سود ژنی کمتری نسبت به زادگان مادر دارند اما آنها چیزی از دست نداده اند و همان سود ژنی را که خواهران شان در کلنی مادر می برند در کلنی خواهر نیز خواهند برد .

آشوبگران کودتا چی کوچک یعنی پس بچه ها و پس بچه ها.

هر قدر که این پس بجه ها بیشتر باشند پراکنش ژن مسلماً بیشتر خواهد بود و سود ژنی بین کارگران به طور مستقیم در هر چند کلنی جدید به حساب شان واریز خواهد شد . سود یکسان . سرمایه های ژنی در هر ائتلاف و شورش به صورت یکسان تقسیم می شود .اینکه چه کسانی به ائتلاف می پیوندند و مهاجرت می کنند ، به نظر می رسد به روحیات شورشی ماده های عقیم وابسته باشد .  

زود ! زود ! زندگی است که می گذرد ! عجله کنید !  (هریت بیچر استو)

گل های سفید درخت ماگنولیا به اندازه یک فنجان بزرگ اند .تعداد زیادی زنبور عسل درون این گل ها مشاهده می شوند . درگیری ما بین زنبوران نیست اما به ندرت می توان دید که زنبوران به یکدیگر طعنه می زنند و تمام .

این گل سفید درشت ، یک مزرعه آفابگردان و یک مرتع پر از آویشن و گون متعلق به هیچ زنبوری نیست بلکه یک محیط عمومی است که زنبوران آزادانه در حال جستجو و جمع آوری غذا هستند . زنبوران مزرعه در این جولانگاه وسیع عمومی در مقابل هم رفتاری بورژوا دارند .یعنی بسیار محترمانه بدون ایجاد هیچ مزاحمتی به کار خود مشغول اند . آن طعنه های گاه و ناگاه هم این معنا را دارند :

(( آه ببخشید ، آنجا خبری هست ؟ ! کارتان تمام شد ؟ ! به من هم فرصت می دهید ؟))

زنبوران خرمایی در پی صید ماهیچه های لذیذ سینه زنبوران کارگر اند . به سمت درب ورودی کندو هجوم می آورند . با حالت ویژه  گارد زنبوران نگهبان مواجه می شوند . بلند کردن دست های جلویی و سیخ شدن شاخک ها و در آوردن صدایی خاص . زنبوران عسل در شدی ترین حالت برای دفاع از قلمرو اختصاصی شان رفتاری بولشویک از خود نشان خواهند داد و درگیری هایی خونین بین آنها صورت می گیرد . این رفتار خصمانه نه تنها در برابر زنبوران خرمایی بلکه در مقابل هر مهاجم دیگری حتی و بخصوص زنبوران سایر کلنی ها صورت می پذیرد . دفاع از قلمرو اختصاصی ، دفاع از نوزادان ، منابع غذایی ، ملکه و سایر اعضای کلنی است . رفتار بولشویک بسیار خشونت بار است تا حدی که برخی زنبوران براع دفاع و دور کردن خطر از کلنی مجبور به نیش زنی و مرگ زنبور کارگر خواهد بود . رفتار بولشویک نقطه مقابل بورژواست و در قلمرو اختصاصی زنبوران یعنی در چهار چوب کندو صورت می گیرد . در قلمروهای عمومی رقابت بر سر منابع غذایی وجود ندارد این در صورتی است که در قلمرو های اختصاصی حفاظت از منابع غذایی تا حدی با نهایت خشونت همراه است که برخی موارد به کشته شدن عده بی شماری از زنبوران دو طرف منجر می شود . مثل غارت کلنی ها توسط سایر کلنی ها .

زنبوران عسل پیرامون جولانگاه خود رفتاری نسبی دارند . به طور مطلق نمی توان رفتاری خاص را از آنها انتظار داشت . رفتار متفاوت در قلمرو زنبوران عسل به غیر از موارد ذکر شده را وابسته به شرایط محیطی ، زیستی و عوامل محرک دیگر می توان دانست .

در هنگاه بازدید از کلنی ها وقتی به داخل کلنی ها دود دمیده می شود ، کلنی تفنگی آماده شلیک را روی گیجگاه خود حس می کند و سعی می کند خطایی از طرف وی صورت نگیرد . برخی اعضای کلنی تا آن حد که بتوانند مشغول خوردن عسل می شوند و به انتظار می مانند تا ببینند  چه اتفاقی خواهد افتاد . مانند یک زندانی محافظه کار

ماکزیمم خط سیر زندگی و اوج حیات توام است با صرف انرژی فراوان. تولید مثل برای هر دو جنس بسیار با اهمیت می باشد . سرمایه گذاری در مسئله تولید مثل با در نظر گرفتن صفات مطلوب و کارامد زادگان ، فوق العاده مهم می باشد . انتخاب که بیشتر از جانب جنس ماده صورت می گیرد با وسواس خاص گونه همراه است . بروز صفات ثانویه جنسی و سعی در پر جلوه نمودن این صفات از ویژگی های خاص معاشقه است . معاشقه حیوانات .

گاهی رقابت در بدست آوردن جنس با ارزش تر که غالباً ماده است به عنوان یک منبع کمیاب و با ارزش با درگیری های فیزیکی همراه است که نتیجه وابسته به صفات ثانویه است .

اهمیت معاشقه در این است دو جنس بخصوص جنس نر توانایی ها و قابلیت های خود را در انتقال صفاتی مطلوب به زادگان ( از نظر گونه ) را نمایش دهد و این اطمینان را به سرمایه گذار دیگر می دهد که وی دارای صفات و نقاط قوت عالی است که در زادگانشان نیز وجود خواهند داشت و فرزندان آنها نیز خواهند توانست ژن والدین شان را بپراکنند .

تکامل و انتخاب طبیعی همسو با معاشقه به نفع کسانی عمل می کند که بتوانند در معاشقه موفق باشد و نتیجه را به نفع خود رقم بزنند . البته همیشه استثناهایی نیز وجود دارند که بسیار کم و این عده معمولاً مغلوبند .

معاشقه برای زنبوران بسیار کوتاه مدت و آن برای زنبوران نر بسیار غمناک است . ملکه پس از تولد تا زمانی که به بلوغ جنسی برسد درون کندو و توسط زنبوران کارگر محصور است به غیر از لحظه جفت گیری و پرواز شناسایی که قبل از جفت گیری صورت می پذیرد ملکه فرصتی برای خروج نخواهد داشت . زمان معاشقه ، ملکه به سوی آسمان پرواز می کند و همزمان فرمون QMP را برای جلب زنبوران نر ، ترشح می کند . هدف ملکه مکان های خاصی است که قبلاً توسط زنبوران نر با فرمون Marking Pheromon   علامت گذاری شده است . زنبوران نر به دنبال ملکه پرواز می کنند . زنبوران نری که قابلیت پرواز های سریع و مرتفع تر را دارند زود تر به ملکه می رسند و جفت گیری می کنند . این است معاشقه زنبوران ، معاشقه بواسطه فرمون و پرواز .

پس از لقاح است که زنبور نر آلت تناسلی خود را از دست می دهد و می میرد . نظرات زیادی پیرامون باقی ماندن آلت تناسلی زنبور نر در واژن ملکه و مرگ او وجود دارد . مثلاً: باقی ماندن الت تناسلی سدی است برای واپس زدگی اسپرم پس از اتمام جفت گیری .یا اینکه زنبور نر برای جلوگیری از بروز همخونی در جفت گیری های متعدد باید بمیرد و یا اینکه این مانع برای زنبور بعدی به عنوان خوانی است از چند خوان جفت گیری که تنها در صورت قابلیت می تواند این مانع را بر طرف کند .

علاوه بر صحه گذاشتن بر مواردی که ذکر شد ، به نظر می رسد همانطور که جلب نظر جنس مخالف نیاز به صرف انرژی و سرمایه گذاری دارد ، حراست از نوع سرمایه  و زادگان نیز نیاز به توجه دارد . از جنبه رفتار شناسی زنبوران نر جهت حفظ و حمایت از اسپرم های خود و اینکه جفت گیری مختص خودشان باشد و اسپرم زنبور نر دیگری با اسپرم های داخل واژن مخلوط نشود اقدام به قرار دادن مانعی بر سر راه جفت گیری بعدی کرده اند . اما نیاز کلنی به تخم ریزی بیشتر ملکه و نیاز ملکه به جفت گیری بیشتر و ذخیره اسپرم بیشتر باعث شده این حقه آئینی زنبوران نر غیرتی به تدریج از نظر تکاملی کم اهمیت جلوه کند و کارایی اصلی خود را از دست بدهد و یا اینکه حقه مناسبی برای این هدف زنبوران نر نباشد و احتمالاًکاربرد های دیگری طی سیر زمان پیدا کرده باشد .

ساکنان دریا پس از مدتی صدای امواج را نمی شنوند ...و چه تلخ است قصه ی عادت .

 برخی مواقع گفته می شود که برای پذیرش سریع تر ملکه باکره توسط کلنی پیشنهاد می شود ملکه را زیر اهرم روی قابها قرار دهیم تا ملکه صدا دهد و کارگران متوجه وجود ملکه شوند و برای نجات وی بشتابند و پس از عملیات نجات زنبوران کارگر بدون هیچ مشکلی ملکه را بپذیرند . میزان درصد پذیرش ملکه بدین روش موضوع بحث ما نیست .موضوع این است که در دنیای تاریک زنبوران صدا نیز وجود دارد ، وسیله ای است ارتباطی و اینکه وسیله  سریع تری ( از لحاظ عکس العمل ) نسبت به فرمون می باشد . البته نه همیشه .

برخی حشرات مثل ملخ ها و جیر جیرک ها اندام های حسی شنوایی قوی ای دارند و صدا در جفت یابی برخی گونه های حشرات نقش مهمی دارد .اندام حسی حشرات در قسمت سر متمرکزند . البته به صورت پراکنده در سایر اندام ها نیز با توجه به نوع گونه حشره نیز وجود دارند . صدا ها با توجه به نوع فرکانس( پایین ، متوسط ، بالا) دریافت کننده های حسی متفاوتی دارند و اکثر آنها به صورت موهای بسیار کوچک بر روی شاخک حشرات وجود دارند که در میان دریافت کننده های حسی متفاوت ولی شماری که روی شاخک وجود دارند کمتر جلب کننده اند . به هر حال زنبوران عسل نیز مثل سایر حشرات اند گوش ندارند و تنها دریافت کننده های حسی مو مانند اند .

دریافت کننده های صدا تخصصی اند و مطابق با فرمان فقط صدایی که برای آنها تعریف شده را می شنوند . در دنیای زنبوران ارتباطات بیشتر از طریق بینایی و بیشتر از طریق بویایی ( فرمون ها) است . زنبوران تولید صدا می کنند اما بیشتر نه برای ارتباط بلکه فیزیولوژی خاص بدن آنها باعث ایجاد این نوع صدا می شوند .

صدای وزوز زنبوران به علت حرکت و انقباض و انبساط ماهیچه های حرکتی سینه است . که در زنبوران نر قوی تر است . درون کندو در شرایط طبیعی به جز صدای تیک تیک پاهای زنبوران ، وز وز گاه و بی گاه زنبوران چیز خاص دیگری شنیده نمی شود جز صداهای خاص که ملکه و ملکه ها آنهم توسط ماهیچه ها سینه بوجود می آورند .

صدای زیپ زیپ ممتد و زیر ملکه های باکره که همنبرد می طلبند یکی از این صداهای خاص است . این صدا حتی می تواند قبل از تولد و درون حجره نیز رخ دهد . این نوع صدا ها در زمانی که ملکه های باکره درون کندو وجود دارد بسیار شنیده می شود . همان طور که در ابتدا گفته شد صدا های ملکه در مواقعی که در مخمصه گیر کرده نیز برخی اوقات شنیده می شود که زنبوران کارگر با شنیدن این صدا به کمک ملکه می شتابند .

صدا های دسته جمعی در پاسخ به تحریکات امنیتی کندو ، و یا غیر دسته جمعی و منطقه ای . ضربه ای با پا به کندو وارد می کنیم . بی درنگ صدای دسته جمعی زنبوران را می شنویم که عکس العملی است نسبت به تحریک ایجاد شده که می تواند دو مفهوم داشته باشد . ترساندن مهاجم و دوم خبر رسانی با صدا و مقدمه چینی سریع برای دفاع و حمله . برخی مواقع مثلا در شب درب کندو را بر می داریم . صدایی منطقه ای  ( زنبوران قسمت بالای قابها) حاکی از هشدار و اعلان خطر نیز را می توان شنید .

صداهایی که بین خود زنبوران منتقل می شود که ما قادر به شنیدن آنها نیستیم اما وسیله ای ارتباطی مناسب در آن زمان خاص است که زنبوران نمی توانند به شیوه دیگر آنرا بر قرار سازند . مثلاً صدای حاصل از ارتعاش شکم در رقص ها که حاوی اطلاعات منابع جدید کشف شده اند . 

امکان دارد صدا در دنیای تاریک زنبوران از آنچه تصور ماست کاربرد بیشتری داشته باشد و البته که همین طور است و مامحدود به دانسته های خویش هستیم . آيا ارتباطات زنبوران اجتماعي سابق بر اين توسط صدا صورت مي گرفته و طي تكامل مواد شيميايي توانسته بر آن غالب شود ؟ يا اينكه صدا مي تواند براي ايجاد ارتباط در آينده طي تكامل جانشين فرمون ها بشود ؟ كدام يك ؟

پرندگان یکی از اصلی ترین عوامل پراکنش بذور گیاهان در نقاط مختلف دنیا اند . باد ، جریانات آبی ، مهاجرت حیوانات و حتی انسان و ...نیز از این عوامل اند . بواسطه یکی از این عوامل بذور جدید متعددی از گونه های گیاهان به منطقه ای بکر با گیاهان بومی مشخص وارد و آنها شانس خود را برای رشد در محل جدید امتحان می کنند . یکسری از گیاهان مهاجر تحمل شرایط جدید را ندارند و به تدریج و یا در همان ابتدا از بین می روند . اما احتمال اینکه برخی گیاهان نه تنها باقی بمانند بلکه به سرعت پراکنده شوند نیز زیاد است .اما چگونه ؟ و در چه مدت زمانی ؟

گیاهان بومی منطقه  الف از خانواده بقولات و بدست آوردن شهد و گرده گل آنها برای گرده افشانان بخصوص زنبوران عسل کمی مشکل اما گیاه مهاجر از خانواده گل رز یا گل خشخاش اند. اگر فرض بگیریم که گرده های گل این دو خانواده و شهد آنها از لحاظ غذایی آنقدر کامل باشند که زنبوران قید گیاهان بومی را بزنند . فکر می کنید چه اتفاقی می افتد ؟ البته باید این نکته را در نظر گرفت که این گیاهان همزمان در یک محدوده زمانی خاص گلدهی کنند . طی چند سال گیاهان بومی ناپدید و گیاهان مهاجر مرتع را اشغال و اکوسیستمی جدید را پی ریزی می کنند . حشرات متفاوت از قبل که با گیاهان جدید همزیستی و وابستگی پیدا می کنند . پرندگان جدید ، علف خواران جدید ، پوشش گیاهی جدید و ..

حیات از حلقه های متفاوتی تشکیل شده که گرده افشانان نقش و تاثیر بسزایی را در آن بازی می کنند . فرض بگیریم مرتع ب با پوشش گیاهی مشخص و وابسته به گرده افشان هاست . به دلیلی گرده افشانان دیگر فعالیتی نکنند ! شاید اعتصب و تحصن !؟! گیاهان وابسته به گرده افشانان به زودی حذف و گیاهانی جدید مثلاً گیاهان وابسته به باد جایگزین آنها می شوند . یعنی تغییر اکوسیستم . هر چند این فرضیات بخصوص فرضبه مرتع ب بندرت و تقریباً هیچ موقع اتفاق نمی افتد اما گزارشاتی از جایگزینی گیاهان مهاجر جدید در مراتع کشور به جای گیاهان بومی با ارزش شده اند که گرده افشانان از بانیان این تغییرات اند . البته این نکته را نیز نمی توان انکار کرد که همیشه برای طبیعت فرصت وجود دارد و طبیعت برای بازسازی به زمان نیاز دارد . نمی توان منکر قابلیت گیاهان در رقابت های جدی برای حیات و پراکنش و توسعه جولانگاه هایشان نیز شد .

با تمام علاقه ای که به گیاهان دارم و ضرورت نیز ایجاب می کند که اینطور باشیم ، اما هر کجا پیر گیاه می بینم به انتخاب طبیعی برای حذف آنها از فلور گیاهی کمک می کنم . هر چند که این کار بیهوده است و طبیعت همیشه قوی تر است . با این حال آیا ما هم می توانیم حلقه ای از زنجیره حیات باشیم ؟

صادرات ژن

زنبوران نر از تخم های لقاح نیافته متولد می شوند . حجره هایی که زنبوران نر در آن تولد و رشد می کنند بزرگتر از حجره های زنبوران کارگر است . غذایی که به لارو زنبوران نر خورانده می شود کیفیت پایین تری نسبت به غذای ملکه و غذای زنبوران کارگر دارد . زنبوران نر فاقد نیش و از لحاظ فیزیولوژی و مورفولوژی تفاوت های بسیاری با انواع ماده کندو دارند .

زنبوران نر پس از بلوغ جنسی و حتی قبل از آن به طور آزادانه به سایر کلنی ها رفت و آمد می کنند .در فصول مشخصی از سال مزاحمتی برای ورود و خروج آنها در سایر کلنی ها ایجاد نمی گردد . یک تخم نابارور 24 روز طول می کشد تا به زنبور نر تبدیل شود . زنبوران کارگر در صورت عدم وجود ملکه و رشد تخمدانهایشان قادر به تخم گذاری ( تخم های لقاح نیافته ) و پرورش زنبوران نر هستند . پرواز زنبوران نر بسیار پر سر و صدا و دفع مواد زاید بدن چه در داخل کندو و چه در خارج از کندو صورت می پذیرد . زنبوران نر قادر به حمل هیچ نوع مواد غذایی و آب نیستند و اصولاً نقشی در تولید نخواهند داشت . توسط زنبوران کارگر تغذیه و خود نیز می توانند تغذیه نمایند . زنبوران نر نسبت به 2 کیس دیگر کلنی مورد هجوم بیشتری از کنه ها قرار می گیرند . زنبوران نر از لحاظ ژنتیکی 100% شبیه مادران خود اند و 50 % شبیه به خواهرانشان .

نقش و وظایف زنبوران نر

اگر فهرست  کتاب ( زنبور عسل و پرورش آن ) دکتر شهرستانی را بخوانیم و مطالبی را که در مورد زنبوران نر است را یافته و مطالعه کنیم زنبوران نر و نقش آنان این گونه بیان شده است : نر های شکم گنده بی خاصیت و مزاحم و پر مصرف که فقط به درد جفت گیری می خورند . اینها پس از جفت گیری می میرند و به نوعی به سزای مفت خوری شان می رسند !!

اصلی ترین و مهم ترین نقش زنبوران نر جفت گیری است . علاوه بر ان زنبوران نر بخصوص در شب های سرد بهاری منبع انرژی برای گرم کردن لاروها و کلنی اند . آزمایشات نشان داده که حضور زنبوران نر شور و شعفی به کلنی می بخشد و به نوعی عامل انگیزش کلنی به سوی تولد و تولید بیشتر است .

سفیران ژن

همانطور که قبلاً گفته شد زنبوران نر 100% شبیه به مادرخود و بی پدر اند . زنبوران کارگر دارای والدین اند و 50 % شبیه مادر و 50  % شبیه پدر این در صورتی است که پدر و تامین کننده اسپرم را یک نفر در نظر بگیریم . پسران و خواهران این کلنی 50 % از طرف مادر شبیه به هم هستند .

تمام موجودات طبیعت نهایت سعی و تلاش شان این است که ژنوم خود را گسترش دهند . اینکه سیب قرمز درشتی را می چینیم و می خوریم نه به این خاطر است که درخت در خدمت انسان است ، نه . درخت به عنوان هزینه انتقال و پراکنش ژنوم که درون بذر سیب است قسمت خوراکی سیب را می سازد تا ما و سایر حیوانات نقش انتقال دهنده ژن را بر عهده داشته باشیم . در جوامع حیوانی بخصوص از نوع اجتماعی نیز این موضوع صدق می کند . اینطور نیست که تمام کارگران ، سربازان موریانه ها فقط در خدمت ملکه و جناب پدر باشند و تنها ژنوم پدر و مادرشان را توسعه دهند . جانوران در تمام موارد مربوط به زندگی شان حسابرس تر انسان هستند . جمع آوری غذا ، نوع غذا ، مقدار صرف انرژی و بدست آوردن انرژی ، پراکنش ژنوم و .. . کوچکترین اندازه ای از انرژی را در جانوران و حتی گیاهان تلف نخواهد شد . باید مطمئن بود که چنانچه نفعی ژنی برای کارگران در جوامع اجتماعی حشرات وجود نداشت به هیج وجه این جوامع اصلاً تشکیل نمی شد . با حسابی سر انگشتی در می یابیم که ژنوم برادران و خواهران اجتماعی بیشتر از اشتراک ژنی با پدر و مادرانشان پراکنده خواهد شد .

کلنی های الف و ب را در منطقه ای بکر در نظر بگیرید . جمعیتی متوسط و ملکه ای 2 ساله دارد . همزمان با فصل بهار شروع دوره زنبورداری رشد کلنی نیز آغاز می گردد . کلنی دارای ملکه تخم گذار و چرخه طبیعی کلنی نیز طی می شود . در اوایل بهار ملکه اقدام به تخم گذاری تخم های نا بارور می نماید . با توجه به طی شدن روند طبیعی کلنی چه لزوم و نیازی به پرورش زنبور نر است ؟ کلنی های ما ملکه های جوان و تخم گذار دارند پس چه نیازی به زنوران نر است ؟ پس از رشد زنبوران نر بر خلاف زنبوران کارگر آزادانه به کلنی های دیگر رفت و آمد می کنند ، علت چیست ؟ به تدریج افزایش پرورش زنبوران نر را شاهد خواهیم بود ، علت چیست ؟ پس از مدتی پرورش زنبوران نر اتمام می یابد و با زنبوران نر باقی مانده با خشونت رفتار می شود ، چرا ؟

پراکنش ژن

 کلنی الف اقدام به پرورش زنبور نر می کند . طی اتفاقی ملکه کلنی ب می میرد . کلنی اقدام به پرورش ملکه می نماید . در نهایت ملکه باکره ب با نر های الف جفت گیری می کنند . فرزندان ملکه ب 50% با کلنی الف شباهت ژنی خواهند داشت . کلنی الف با پرورش روتین نر 50 % ژنوم خود را صادر نمود و نسل خود را پراکنده کرده است . در ضمن کلنی ب نیز نابود نگردید.

سرمایه گذاری ژن و بانک ژن

کلنی الف نر پرورش داده و با تلاقی نرها با ملکه های کلنی ب ژنوم خود را در فرزندان نسل ب سرمایه گذاری کرده است .

نسل اول کلنی ب محلی برای ذخیره ژنوم الف است . چنانچه این ذخیره ژنی در تلاقی با کلنی های دیگر قابلیت انتقال و پراکنش بیشتر ژن را دارد . هر چند درصد نسبت خلوص ژنی پایین می آید اما در هر حال ژن ذخیره شده باعث پراکندگی وراثت شده است .

کاهش همخونی

زنبوران کلنی الف را در منطقه ای در نظر بگیرید . این کلنی حتی با داشتن سفیران ژن به علت تلاقی های درون خانوادگی پس از چندین سال به علت همخونی نابود خواهند شد . حال علاوه بر الف ، ب و پ را نیز در نظر بگیرید . سفیران ژنوم این کلنی ها می توانند بار ها با ملکه های دیگر تلاقی کنند و این اقبال بد را که کلنی الف ، ب و پ به علت همخونی دچار کاهش جمعیت و در نتیجه نابود گردد نخواهند داشت . هر چند که سفیران ژن قابلیت پرواز طولانی را دارند و این در حالی است که ملکه ها اینطور نیستند . 

دور اندیشی

کلنی الف و ب را در نظر بگیرید . هر دو چرخه طبیعی شان را طی می کنند و هر دو دارای ملکه های جوان می باشند . اما اقدام به پرورش زنبوران نر نیز می کنند . مقدرای انرژی و وقت را صرف پرورش زنبور نر می کنند در عین فراوانی شهد و گرده . از میانه های بهار تا میانه های تابستان هر 2 کلنی دارای زنبور نر می باشند . بر اثر حادثه ای احتمالاً یکی از ملکه های الف یا ب می میرد . با این حال کلنی یتیم نمی تواند نگران نبودن زنبور نر باشد . چون دور اندیشی های زنبوران کلنی های الف و ب اجازه نمی دهد رشد کلنی متوقف شود .

تهاجم و غارت باعث می شود که کلنی ها در ورود زنبوران کارگر غریبه وسواس و دقت به خرج دهند . اما ورود و گردش آزاداته سفیران ژن در کلنی ها نه تنها تهاجم و غارت نخواهد بود بلکه نوعی نان قرض دادن و ایجاد فرصت رشد و فراهم نمودن شرایط پراکنش به همنوعان غیر فامیل است . البته تا زمانی که جفت گیری صورت بپذیرد . در غیر این صورت صادرات ژن متوقف و انرژی و هزینه ای صرف این کار نخواهد شد .